دانش‌آموزان کنکوری امسال را شاید بتوان یکی از بدشانس‌ترین داوطلبان آزمون ورود به دانشگاه‌های کشور دانست؛‌ آنها در ۶ سال گذشته دوران تحصیلی خود با انواع بحران‌ها و حوادث مواجه شدند و در شرایطی که باید خود را آماده شرکت در امتحانات نهایی و کنکور می‌کردند با اضطراب،‌ بلاتکلیفی و سردرگمی روبه‌رو بودند.

به گزارش ایرنا، دانش آموزانی که در سال ۱۴۰۵ قصد شرکت در آزمون سراسری ورود به دانشگاه‌های کشور را دارند،‌ ۲ بار جنگ تحمیلی را تجربه کردند،‌ چند بار با ابهام و تعویق زمان امتحانات نهایی و کنکور مواجه شدند و با انواع نگرانی، اضطراب و بحران‌ها جنگیدند.

این دسته از دانش‌آموزان در سال ششم ابتدایی به‌ دلیل همه‌گیری ویروس کرونا، خانه‌نشین شدند و چند سال تحصیلی خود را به همین شکل و به‌صورت مجازی طی کردند که تاثیر زیادی در اُفت تحصیلی بسیاری از آنها داشت؛ آنها تنها دانش آموزانی هستند که امتحانات پایه دهم خود را نیز به‌صورت نهایی و با اضطراب گذراندند درحالیکه پس از آن مصوب شد که دیگر امتحانات نهایی برای پایه دهم برگزار نشود.

از طرفی،‌ برگزاری تعدادی از امتحانات نهایی سال یازدهم این دانش‌آموزان در خرداد ۱۴۰۴ به‌دلیل جنگ ۱۲ روزه به تعویق افتاد؛‌ سال دوازدهم آنها نیز که سرنوشت‌سازترین پایه تحصیلی محسوب می شود از اواسط دوره با ناآرامی‌های دی ماه ۱۴۰۴ و پس از آن جنگ تحمیلی سوم مواجه شد، تعدادی از آنها عزیزان یا اطرافیان خود را در این حوادث از دست دادند و عده ای نیز به‌دلیل شرایط جنگی ناچار به تغییر محل زندگی خود شدند.

این دانش‌آموزان، فروردین و اردیبهشت امسال را با بلاتکلیفی درباره زمان و نحوه برگزاری امتحانات نهایی و کنکور گذراندند تا اینکه سرانجام در اواسط خرداد، زمان برگزاری این آزمون ها مشخص شد؛‌ همچنین شماری از دانش‌آموزان خواستار لغو تاثیر قطعی امتحانات نهایی پایه یازدهم در آزمون ورود به دانشگاه ها به‌دلیل شرایط خاص دوران جنگ شدند.

طبق برنامه‌ریزی قبل از وقوع جنگ تحمیلی سوم،‌ مقرر بود آزمون های نهایی مقاطع یازدهم و دوازدهم از سوم خرداد امسال آغاز و کنکور سراسری نیز در تیر ماه برگزار شود اما با توجه به آخرین تصمیم گرفته شده مقرر است امتحانات نهایی از ۲۱ تیر آغاز و کنکور سراسری نیز روزهای ۲۹ و ۳۰ مرداد برگزار شود.

همچنین طبق آخرین مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، در آزمون سراسری سال ۱۴۰۵ ، سوابق تحصیلی ۶ درس پایه یازدهم با تأثیر مثبت و سوابق تحصیلی همه دروس پایه دوازدهم با تأثیر ۶۰ درصد مبنای سنجش و پذیرش دانشجو خواهد بود.

با وجودیکه در زمان حاضر وضعیت برگزاری امتحانات نهایی و کنکور تعیین تکلیف شده، اما آنچه در هیاهوی روزها و هفته های اخیر کمتر مورد توجه قرار گرفت، ذهن و روان دانش‌آموزان کنکوری و خانواده های آنها بود که در فضای متلاطم و آشفته ناشی از قطعی نبودن زمان و شرایط برگزاری آزمون های ورود به دانشگاه بسر می‌بردند؛ بسیاری از این دانش‌آموزان از ماه های گذشته برای آمادگی شرکت در امتحانات نهایی و کنکور برنامه ریزی کرده بودند و امید داشتند با برگزاری کنکور در تیر ماه امسال هرچه زودتر آینده تحصیلی آنها و اینکه وارد کدام دانشگاه می شوند، مشخص شود.

این نکته را هم باید در نظر گرفت که برخی از این دانش آموزان به‌دلیل غیر حضوری شدن مدارس و شرایط جنگی در کشور از اسفند پارسال از شرایط تحصیلی مطلوبی برخوردار نبودند و همه دروس خود را به خوبی فرا نگرفته یا تمرین نکردند و همین امر بر نگرانی آنها و خانواده ها افزوده است.

شرایط کنکوری‌های ۱۴۰۵ با سال‌های قبل قابل مقایسه نیست

بسیاری از این دانش آموزان تاکید دارند که شرایط آنها به‌هیچ عنوان قابل مقایسه با دوره های قبل نیست و مسئولان و خانواده ها باید این موضوع را به خوبی درک کنند و از آنها در این سطح انتظار داشته باشند.

صبا یکی از دانش آموزان اصفهانی است که در رشته علوم تجربی تحصیل می کند و از یک سال قبل برای شرکت در آزمون ورود به دانشگاه،‌ برنامه‌ریزی و در کلاس های آمادگی کنکور ثبت نام کرده است؛ این دختر نوجوان که با آرزوی قبولی در یک رشته خوب مانند پزشکی، درس خوانده است می گوید با شرایطی که پس از آغاز جنگ بوجود آمد، روز به روز از انگیزه و امید او به آینده کاسته می شود.
این دانش آموز دوازدهمی با اشاره به بلاتکلیفی که تا مدت ها درباره نحوه و زمان برگزاری امتحانات نهایی و کنکور وجود داشت،‌ تاکید کرد این سردرگمی باعث می شد که نتواند تمرکز لازم را در درس خواندن داشته باشد،‌ از طرفی صبا نگران انتظاراتی است که خانواده از او دارند و از این واهمه دارد با توجه به هزینه هایی که خانواده برای وی در این مدت داشته اند، نتواند نتیجه خوبی در کنکور بدست بیاورد.

مادر صبا نیز در گفت و گو با خبرنگار ایرنا تاکید کرد که دخترش در اضطراب به سر می برد و ناراحتی او به خانواده منتقل شده است؛‌ خانم رستگار گفت: برخی از دروس دخترش تا قبل از زمان جنگ و تعطیلی مدارس به اتمام نرسیده بود و دانش آموزان کلاس به‌طور کامل این درس ها را فرا نگرفتند.
وی، افزود: در این مدت با مدرسه در چند نوبت تماس داشتم و جویای وضعیت سال تحصیلی و آزمون ها بودم اما مدرسه در این روزهای سخت، نقش چندانی در حمایت از فرزندم نداشت.

دانیال نیز یکی دیگر از دانش آموزان پایه دوازدهم در شهر اصفهان است؛‌ وی که این روزها را بیشتر در خانه سپری می کند از بی انگیزگی و ناامیدی خود سخن می گوید و تاکید دارد که شرایط بوجود آمده پس از جنگ، سبب ایجاد پوچی در او شده است.

این دانش آموز با بیان اینکه وضعیت موجود، انگیزه درس خواندن را از او و بسیاری از همکلاسی هایش گرفته است،‌ گفت: آینده ما دیگر از بین رفته است، انگار ما فراموش شده ایم و آینده ما برای هیچکس مهم نیست.

مادر دانیال نیز با ابراز نگرانی زیاد درباره روحیه پسرش و سایر دانش آموزان دوازدهمی، تاکید کرد با وجودیکه تلاش کرده در خانه به فرزندش درباره درس خواندن،‌ فشاری وارد نشود و با توجه به شرایط موجود، فضا برای او در خانه آرام و به دور از اضطراب ناشی از کنکور باشد اما پسرش هر روز نسبت به قبل بی انگیزه‌تر شده و میزان درس خواندن او کاهش می یابد.

خانم مدرسی با تاکید بر اینکه آرزو و امید زیادی برای پسرش درباره قبولی در کنکور و ورود به دانشگاه داشته است،‌ گفت: جنگ تحمیلی پیش آمده، دوران کرونا و روزهای تعطیلی ناشی از آلودگی هوا،‌ همه و همه شرایط نامطلوبی را در این سال ها برای تحصیل پسرم و سایر دانش آموزان ایجاد کرد و همین موضوع بر اهداف و نگاه نوجوانان به زندگی و آینده خود تاثیر منفی داشته است.

مادر دانیال ادامه داد: موضوع مهم دیگری که مسئولان، مشاوران و خانواده ها باید به آن توجه کنند این است که دانش آموزان در اسفند و فروردین گذشته در شرایط سختی بسر می بردند، بسیاری از آنها در شهرهایی مانند اصفهان که مورد تجاوز و بمباران هوایی قرار می گرفت در طول شبانه روز مدام اضطراب و ترس ناشی از جنگ را داشتند و از تمرکز و آرامش کافی برای درس خواندن برخوردار نبودند، موضوعی که آثار و عوارض آن هنوز پابرجاست و ترس آنها از وقوع احتمالی جنگ و بمباران وجود دارد.

کنکوری‌های امسال با مجموعه‌ای از فشارهای روانی مواجه بودند

در حالی که دانش‌آموزان پایه دوازدهم و خانواده‌های آنان از نگرانی و اضطراب خود در ماه‌های اخیر سخن می‌گویند، به گفته یک کارشناس ارشد مشاوره تحصیلی در اصفهان، دانش‌آموزان پایه دوازدهم امسال با مجموعه‌ای از فشارهای روانی روبه‌رو هستند در حالی که در سال‌های گذشته، مهم‌ترین دغدغه آنان اضطراب کنکور بود.

منیره ناجی در گفت‌وگو با ایرنا افزود: مهم‌ترین فشارهایی که امسال به نگرانی‌های دانش‌آموزان اضافه شد، ابهام و عدم قطعیت درباره زمان و نحوه برگزاری کنکور و امتحانات نهایی بود؛ موضوعی که باعث شد دانش‌آموزان نتوانند آن‌گونه که لازم است برنامه‌ریزی بلندمدت و هدفمندی داشته باشند و همین مساله اضطراب و نگرانی آنان را افزایش داد.

وی ادامه داد: از سوی دیگر، دانش‌آموزان در سال‌های گذشته به‌صورت حضوری یکدیگر را می‌دیدند و در آزمون‌ها یا کلاس‌ها شرکت می‌کردند؛ همین ارتباط و حضور در فضای آموزشی برای آنان انگیزه‌بخش بود اما در ماه‌های اخیر فاصله گرفتن از فضای آموزشی مدارس، موجب کاهش انگیزه تحصیلی و اعتماد به‌ نفس برخی از آنان شده است.

این مشاور تخصصی آسیب‌شناسی تحصیلی اداره کل آموزش و پرورش استان اصفهان، عامل مهم دیگر در افزایش اضطراب دانش‌آموزان کنکوری را اخبار متناقض و فضای مبهم درباره شرایط کنکور، امتحانات نهایی و شرایط اجتماعی اخیر عنوان کرد و گفت: این موارد نیز برای دانش‌آموزان ابهام و اضطراب به‌همراه داشت.

ناجی با تأکید بر اینکه این اضطراب، جنبه جمعی پیدا کرده است زیرا والدین نیز درگیر آن شده‌اند، افزود: وقتی والدین نیز از شرایط موجود برداشت نگران‌کننده‌ای دارند، این نگرانی به‌طور ناخواسته به فرزندان منتقل می‌شود و مجموعه این عوامل باعث شده است اضطراب دانش‌آموزان کنکوری در سال جاری بیشتر از سال‌های گذشته باشد.

ناجی با بیان اینکه بسیاری از خانواده‌ها نمی‌دانند در این شرایط چگونه باید از فرزندان خود حمایت کنند، تصریح کرد: خانواده‌ها گاهی با نیت حمایت عاطفی، ناخواسته در کنترل فرزندانشان افراط می‌کنند؛ در چنین شرایطی، دریافت راهنمایی از یک مشاور متخصص می‌تواند به آن‌ها کمک کند تا شیوه‌های صحیح و مؤثر حمایت را بیاموزند.

وی اضافه کرد: از طرفی، شرایط پرتنش اخیر برای بسیاری از خانواده‌ها آسان نبود، برخی والدین به‌دلیل اضطراب خود مدام از فرزندانشان می‌پرسند چقدر درس خوانده‌اند بدون اینکه حال روانی آنان را جویا شوند، این نکته مهم را نیز باید در نظر گرفت که خود خانواده‌ها در این روزها تحت فشارهای اقتصادی، اجتماعی و روانی هستند و همه این عوامل بر تاب‌آوری خانواده اثر می‌گذارد و می‌تواند منبعی از فشار روانی باشد.

اضطراب دانش‌آموزان کنکوری، تهدیدی برای سلامت روان آنان است

این کارشناس ارشد مشاوره تحصیلی درباره تبعات شرایط فعلی و افزایش اضطراب دانش‌آموزان کنکوری گفت: اضطراب‌های طولانی‌مدت می‌تواند سلامت روان دانش‌آموزان را تحت تأثیر قرار دهد، درس خواندن را برای آنان دشوار کند و موجب دلسردی آنان شود.

ناجی با بیان اینکه برخی دانش‌آموزان کنکوری در این وضعیت، تصویر روشنی از آینده خود ندارند، افزود: در چنین شرایطی، به جای آنکه انرژی روانی و جسمی دانش‌آموز صرف یادگیری و درس خواندن شود، بخش زیادی از آن صرف مقابله با ترس، نگرانی و اضطراب می‌شود.

اضطراب‌های طولانی‌مدت می‌تواند سلامت روان دانش‌آموزان را تحت تأثیر قرار دهد، درس خواندن را برای آنان دشوار کند و موجب دلسردی شود

وی، افزایش فرسودگی تحصیلی را از دیگر پیامدهای این وضعیت دانست و گفت: اضطراب دانش‌آموزان به‌دلیل به تعویق افتادن امتحانات نهایی و کنکور، در برخی موارد به اضطرابی مزمن و طولانی‌مدت تبدیل شده است و این مساله می‌تواند موجب فرسودگی عاطفی و تحصیلی و کاهش شدید انرژی روانی آنان شود.

این کارشناس ارشد مشاوره، کاهش خودکارآمدی را از دیگر تبعات شرایط موجود برای دانش‌آموزان کنکوری خواند و توضیح داد: وقتی دانش‌آموز احساس می‌کند با وجود تلاش‌هایی که دارد، برخی عوامل خارج از کنترل او بر شرایط تحصیلی و آینده‌اش تأثیر می‌گذارد، ممکن است دچار درماندگی شود؛ در چنین وضعیتی، اعتمادبه‌نفس او به‌تدریج کاهش می‌یابد و خودکارآمدی تحصیلی‌اش افت می‌کند.

خودکارآمدی به معنی باور فرد به توانایی‌های خود در یک موقعیت خاص، مانند تحصیل، است؛ در مقابل، درماندگی آموخته‌شده زمانی رخ می‌دهد که فرد پس از تجربه‌های ناکام‌کننده یا احساس ناتوانی در کنترل شرایط، انگیزه و اشتیاق خود را برای تلاش از دست می‌دهد و به این باور می‌رسد که نمی‌تواند بر اتفاقات زندگی خود اثر بگذارد.

کاهش تاب‌آوری تحصیلی نیز از دیگر مواردی است که این کارشناس ارشد مشاوره تحصیلی به‌عنوان یکی از تبعات شرایط موجود برای دانش‌آموزان کنکوری به آن اشاره کرد.

ناجی، تاب‌آوری را «ظرفیت روانی مورد نیاز برای بازگشت به تعادل پس از ناکامی» معرفی کرد و افزود: این ظرفیت در دانش‌آموزان کنکوری با توجه به شرایط موجود، ممکن است کاهش یابد، در چنین وضعیتی حتی یک نمره یا رتبه پایین نیز می‌تواند برای دانش‌آموز تجربه‌ای سنگین باشد و در صورت نبود حمایت مناسب، زمینه تشدید اضطراب، نااُمیدی یا بروز رفتارهای ناسازگارانه و بحران روانی را فراهم کند.

وی تأکید کرد: نهادهای تصمیم‌گیر و بالادستی در کشور باید این شرایط را درک کنند و بدانند سلامت روان دانش‌آموزان بر کنکور مقدم است.

حمایت و درک دانش‌آموزان کنکوری، بهترین اقدام در شرایط فعلی است

هر سال در آستانه کنکور، احساس امنیت روانی برای دانش‌آموزان اهمیت زیادی دارد اما به گفته این کارشناس ارشد مشاوره تحصیلی، امسال این موضوع جدی‌تر شده و با توجه به شرایط فعلی و اضطراب دانش‌آموزان کنکوری، مهم‌ترین نیاز آنان حمایت و درک شدن است.

ناجی با بیان اینکه نقش خانواده در این میان بسیار پررنگ است، تأکید کرد: خانواده باید منبع ثبات عاطفی باشد نه اضطراب؛ والدین باید به فرزندان خود اطمینان دهند که اگر نتیجه کنکور مطابق انتظار آنان نبود، همچنان نزد خانواده ارزشمند هستند و پدر و مادر پشتیبان و حامی آنان باقی می‌مانند.

وی، افزود: بر اساس آنچه خانواده‌ها در جلسه‌های مشاوره بیان می‌کنند، بسیاری از آنان این روزها بیشتر از فرزندان خود می‌پرسند امروز چه کار کردی، چقدر درس خواندی یا برنامه‌ات را اجرا کردی؛ در حالی که خوب است گاهی نیز بپرسند امروز حالت چطور است.

والدین باید به فرزندان خود اطمینان دهند که اگر نتیجه کنکور مطابق انتظار آنان نبود، همچنان نزد خانواده ارزشمند هستند و پدر و مادر پشتیبان و حامی آنان باقی می‌مانند

این کارشناس مشاوره با بیان اینکه فرزندان ما این روزها ممکن است احساس خشم، ترس، غم و نگرانی داشته باشند، گفت: ما باید به آنان اطمینان دهیم که عشق والدین به فرزند، مشروط به نمره و رتبه کنکور نیست، همچنین خانواده‌ها باید فضای خانه را آرام نگه دارند، از مقایسه فرزندان خود با دیگران بپرهیزند و حمایت‌های عاطفی و غیرکلامی خود را بیشتر کنند.

ناجی اضافه کرد: اگر والدین نشانه‌های اضطراب، فرسودگی، ناامیدی یا افت شدید انگیزه را در فرزندان خود مشاهده کردند، بهتر است از مداخلات حمایتی و تخصصی استفاده کنند تا فشار روانی فرزندان به بحران تبدیل نشود.

وی، نقش مدارس و مشاوران را نیز بسیار مهم دانست و گفت: با وجود مجازی شدن مدارس، آنها باید همچنان پناهگاه روانی دانش‌آموزان باشند، مدیران مدارس می‌توانند کارگاه‌هایی نه فقط درباره درس بلکه درباره مدیریت اضطراب، افزایش تاب‌آوری و تقویت خودکارآمدی برگزار و مشاوران مدارس نیز با احوال‌پرسی‌های ساده و مستمر، ارتباط خود را با دانش‌آموزان حفظ کنند.

وی تأکید کرد: مدارس و خانواده‌ها باید کمک کنند تا دانش‌آموزان کنکوری در این روزهای سخت دیده شوند و احساس نکنند به فراموشی سپرده شده‌اند.

احساس امنیت روانی؛ بزرگ‌ترین هدیه خانواده‌ها به فرزندان کنکوری

کارشناس ارشد مشاوره تحصیلی با بیان اینکه خانواده‌ها باید در این روزهای حساس، نقش اساسی خود را در اطمینان‌بخشی،‌ احساس امنیت روانی و حمایت عاطفی از دانش‌آموزان کنکوری ایفا کنند، گفت: در گفت‌وگو با دانش‌آموزان می‌بینیم یکی از قوی‌ترین عواملی که در برابر افسردگی، اضطراب و ناامیدی از آنان محافظت می‌کند، اطمینان‌بخشی خانواده و والدین است؛ نه پرسش‌های تکراری درباره میزان درس خواندن.

ناجی با بیان اینکه مراجعه به مشاور یا روان‌شناس نیز کمک می‌کند تا این فشارها به بحران تبدیل نشود، افزود: خانواده‌ها باید به فرزندان خود یادآور شوند که کنکور فقط یک مسیر است و همه آینده آنان نیست؛ بنابراین هر نتیجه‌ای که در این آزمون کسب کنند، محبت خانواده نسبت به آنان کم نمی‌شود. اگر نوجوان این موضوع را باور کند، حتی عملکردش در آزمون‌ها نیز می‌تواند بهتر شود.

وی خاطرنشان کرد: دانش‌آموزان پایه یازدهم نیز به دلیل امتحانات نهایی، کمابیش چنین شرایطی را تجربه می‌کنند، اما شدت این فشارها در بین دانش‌آموزان پایه دوازدهم بیشتر است.

حال دانش‌آموزان کنکوری را بپرسید

به گفته این کارشناس مشاوره تحصیلی، برخی از دانش‌آموزان دوازدهمی می‌گویند هیچ‌کس حالشان را نمی‌پرسد، در حالی که یک تماس و گفت‌وگوی ساده و کوتاه می‌تواند به آنان امید و احساس دیده شدن بدهد.

ناجی اضافه کرد: در زمان همه‌گیری ویروس کرونا، برنامه‌ای با عنوان «صدای همدل» اجرا و در قالب آن هر دو یا سه هفته یک بار با دانش‌آموزان تماس گرفته می‌شد، این روزها نیز برخی مشاوران چنین اقداماتی انجام می‌دهند و این ارتباط‌های ساده می‌تواند بسیار مؤثر باشد.

سلامت روان دانش‌آموزان مهمتر از کنکور است

این کارشناس ارشد مشاوره با تأکید بر اینکه سلامت روان دانش‌آموزان از هر آزمون و نتیجه‌ای مهم‌تر است، گفت: کنکور را می‌توان تکرار کرد، اما اگر سلامت روان دانش‌آموز آسیب ببیند، جبران آن به‌سادگی ممکن نیست.

ناجی اضافه کرد: اگر نوجوان احساس امنیت، حمایت و تعلق را تجربه کند، برنامه‌ریزی درسی نیز برای او معنای متفاوتی پیدا می‌کند و انگیزه بیشتری برای تلاش خواهد داشت؛ بنابراین بهتر است والدین بیش از تمرکز صرف بر موفقیت فرزندانشان در کنکور، جویای حال روحی آنان باشند.

وی با بیان اینکه دانش‌آموزی که از امنیت روانی و ثبات عاطفی برخوردار باشد، می‌تواند مسیر آموزشی خود را بهتر و با تنش کمتر ادامه دهد، تأکید کرد: ما باید به دانش‌آموزان امنیت هدیه دهیم، بدانیم آنان سرمایه‌های ما هستند و بیش از پیش مراقب حال آنان باشیم.

ناجی افزود: نظام آموزشی و خانواده‌ها باید بدانند کنکور می‌گذرد، اما اثر این روزها بر قلب و ذهن دانش‌آموزان باقی می‌ماند؛ پس مراقب باشیم آنچه در ذهن آنان باقی می‌ماند، حس ارزشمندی و حمایت باشد، نه زخم تنهایی، ترس یا خشم.