صنعت سینمای جهان در میانه یکی از مهم‌ترین تحولات تاریخ خود قرار گرفته است. دهه‌ها هالیوود نه‌تنها بزرگ‌ترین تولیدکننده محصولات سینمایی جهان بود، بلکه نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌دهی سلیقه فرهنگی مخاطبان جهانی ایفا می‌کرد. با این حال، تازه‌ترین گزارش‌های ارائه‌شده در جشنواره کن ۲۰۲۶ نشان می‌دهد این برتری تاریخی با چالش‌های بنیادین مواجه شده است.

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین،‌اگر تا همین چند سال پیش نام سینمای جهان تقریباً مترادف با هالیوود بود، امروز نشانه‌های روشنی دیده می‌شود که این انحصار در حال شکسته شدن است. گزارش تازه مرکز ملی سینمای فرانسه (CNC) نشان می‌دهد جهان وارد دوره‌ای شده که دیگر یک بازیگر واحد تعیین‌کننده سلیقه سینمایی مخاطبان نیست.

براساس گزارش مرکز ملی سینمای فرانسه (CNC)، درآمد جهانی گیشه در سال ۲۰۲۵ به حدود ۳۳.۶ میلیارد دلار رسید؛ رقمی که هنوز نزدیک به ۱۹ درصد پایین‌تر از میانگین سال‌های پیش از کروناست. این یعنی با گذشت چند سال از همه‌گیری، سینما هنوز نتوانسته به دوران طلایی خود بازگردد.

برای درک این تغییر کافی است به گذشته نه‌چندان دور نگاه کنیم. در دهه ۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰، فیلم‌هایی مانند «تایتانیک»، «آواتار» یا مجموعه‌های «هری پاتر» تقریباً در همه کشورهای جهان پرفروش بودند و بسیاری از مردم، از  توکیو و لاگوس تا پاریس، محصولات فرهنگی آمریکایی را تماشا می‌کردند. اما امروز شرایط متفاوت شده است.

گیشه جهانی هنوز به دوران قبل از کرونا برنگشته است

بر اساس این گزارش، درآمد جهانی سینما در سال ۲۰۲۵ به حدود ۳۳.۶ میلیارد دلار رسید؛ رقمی که همچنان فاصله قابل توجهی با دوران طلایی پیش از همه‌گیری کرونا دارد.

اما مسئله مهم فقط کوچک‌تر شدن بازار نیست؛ بلکه تغییر بازیگران اصلی این بازار است. در حالی که استودیوهای بزرگ آمریکایی با افزایش هزینه‌های تولید و کاهش مخاطب مواجه شده‌اند، بسیاری از کشورهای آسیایی و آفریقایی توانسته‌اند با فیلم‌های بومی خود سهم بیشتری از بازار را به دست آورند.

به زبان ساده، اگر در گذشته رشد سینمای جهان عمدتاً از جیب هالیوود تأمین می‌شد، امروز موتور رشد در کشورهای دیگری روشن شده است.

وقتی یک انیمیشن چینی از هالیوود جلو می‌زند

شاید بهترین نمونه این تغییر، موفقیت خیره‌کننده انیمیشن چینی «Ne Zha 2» باشد؛ این فیلم  در سال ۲۰۲۵ بیش از ۲.۲ میلیارد دلار فروش جهانی ثبت کرد و به یکی از پرفروش‌ترین فیلم‌های تاریخ سینما تبدیل شد. این فیلم به تنهایی حدود ۳۲۴ میلیون بلیت در چین فروخت؛ عددی که تقریباً معادل کل جمعیت ایالات متحده است.

برای مقایسه، فروش جهانی این انیمیشن بیش از دو برابر فیلم «ماینکرفت» بود که دومین فیلم پرفروش سال محسوب می‌شد.نکته جالب‌تر اینکه حدود ۹۹ درصد درآمد این فیلم خارج از آمریکا و عمدتاً از بازار چین به دست آمده است؛ اتفاقی که تا چند سال پیش تقریباً غیرقابل تصور بود.

اهمیت این اتفاق فقط در رقم فروش نیست. تصور کنید در گذشته کودکان سراسر جهان بیشتر با شخصیت‌هایی مانند مرد عنکبوتی، بتمن یا السا از انیمیشن «فروزن» آشنا بودند. اما حالا یک شخصیت برگرفته از افسانه‌ها و اسطوره‌های چینی توانسته مخاطبان گسترده‌ای را جذب کند.

این یعنی مخاطبان جهانی دیگر صرفاً به روایت‌های آمریکایی وابسته نیستند و آمادگی بیشتری برای تماشای داستان‌هایی دارند که از فرهنگ‌های دیگر می‌آیند.

کره جنوبی راه را باز کرد، چین با سرعت جلو آمد

موفقیت جهانی فیلم «انگل» و سریال «بازی مرکب» پیش‌تر ثابت کرده بود که مخاطبان جهان آماده تماشای آثار غیرآمریکایی هستند. اکنون همین روند در آفریقا نیز دیده می‌شود. در غرب آفریقا، فیلم‌های نیجریه‌ای برای نخستین بار توانسته‌اند سهم بیشتری از بازار نسبت به آثار هالیوودی به دست آورند. اتفاقی که نشان می‌دهد مخاطبان بیش از گذشته به سراغ داستان‌هایی می‌روند که زبان، فرهنگ و تجربه زیسته خودشان را بازتاب می‌دهد.

صنعت سینمای نیجریه که با نام «نولیوود» شناخته می‌شود، امروز یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان فیلم در جهان است و نشان می‌دهد بازارهای محلی می‌توانند بدون تکیه بر هالیوود نیز رشد کنند.

بحران در قلب آمریکا

بحران اصلی اما در قلب هالیوود جریان دارد. طبق آمار منتشرشده، سینماهای آمریکا و کانادا در سال ۲۰۲۵ حدود ۷۶۹ میلیون بلیت فروختند؛ در حالی که این عدد در سال ۲۰۱۹ حدود ۱.۲۳ میلیارد بلیت بود. به بیان دیگر، بازار آمریکای شمالی هنوز نزدیک به ۳۷ درصد از مخاطبان خود را از دست داده است.

اگر کمی عقب‌تر برویم، وضعیت حتی نگران‌کننده‌تر می‌شود. تعداد مخاطبان سینما در آمریکای شمالی نسبت به اوج تاریخی اوایل دهه ۲۰۰۰ بیش از ۵۰ درصد کاهش یافته است.

این یعنی مشکل فقط کرونا نیست؛ بلکه سبک زندگی مخاطبان تغییر کرده است. امروز میلیون‌ها نفر ترجیح می‌دهند فیلم‌ها را در نتفلیکس، دیزنی‌پلاس یا آمازون پرایم تماشا کنند تا اینکه برای یک خانواده چندنفره ده‌ها دلار صرف بلیت و خوراکی سینما کنند.

هالیوود دیگر به جشنواره‌ها مثل گذشته نیاز ندارد

نشانه دیگری از تغییر قواعد بازی را می‌توان در جشنواره کن مشاهده کرد. حضور کم‌رنگ‌تر استودیوهای آمریکایی در کن ۲۰۲۶ نشان می‌دهد هالیوود دیگر مانند گذشته به تأیید منتقدان و جشنواره‌ها وابسته نیست.

امروز یک تیزر چندثانیه‌ای در تیک‌تاک یا اینستاگرام می‌تواند بیشتر از ده‌ها نقد تخصصی درباره یک فیلم اثر بگذارد. به همین دلیل استودیوها ترجیح می‌دهند بودجه تبلیغاتی خود را به سمت شبکه‌های اجتماعی و اینفلوئنسرها ببرند.

مرز میان سینما، تلویزیون و اینترنت از بین رفته است

در گذشته مسیر موفقیت یک فیلم مشخص بود: اکران در سینما، فروش بلیت و سپس عرضه خانگی. اما اکنون این مرزها تقریباً از بین رفته‌اند.

امروز یک شخصیت سینمایی می‌تواند همزمان در فیلم، سریال، بازی ویدئویی، شبکه‌های اجتماعی و فروش محصولات جانبی حضور داشته باشد. به همین دلیل ارزش اقتصادی یک اثر دیگر فقط با تعداد بلیت‌های فروخته‌شده اندازه‌گیری نمی‌شود.

پایان هالیوود یا پایان انحصار؟

تمام این تحولات به معنای نابودی هالیوود نیست. آمریکا همچنان بزرگ‌ترین مرکز تولید فیلم در جهان است و بسیاری از پرفروش‌ترین آثار جهان در همین کشور ساخته می‌شوند.

اما تفاوت بزرگ اینجاست که هالیوود دیگر تنها قدرت تعیین‌کننده بازار نیست. چین، هند، کره جنوبی، نیجریه و چند کشور دیگر اکنون به بازیگران مهمی تبدیل شده‌اند که می‌توانند سلیقه جهانی را شکل دهند.

همین فیلم «Ne Zha 2» نخستین فیلم تاریخ سینما شد که توانست بیش از ۲ میلیارد دلار فقط در یک بازار داخلی فروش داشته باشد؛ رکوردی که حتی فیلم‌هایی مانند «آواتار» و «انتقام‌جویان: پایان بازی» هم به آن نرسیده بودند. این اتفاق نشان می‌دهد چین دیگر صرفاً مصرف‌کننده محصولات هالیوودی نیست؛ بلکه خودش به یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان فرهنگ تصویری جهان تبدیل شده است.

اگر قرن بیستم را بتوان «قرن هالیوود» نامید، به نظر می‌رسد قرن بیست‌ویکم به سمت جهانی چندقطبی حرکت می‌کند؛ جهانی که در آن داستان‌های چینی، کره‌ای، هندی، آفریقایی و آمریکایی در کنار یکدیگر برای جلب توجه مخاطبان رقابت خواهند کرد.

شاید مهم‌ترین پیام این تحول آن باشد که دوران یکصدایی فرهنگی رو به پایان است و جهان به سمت تنوع بیشتر در روایت‌ها، قهرمان‌ها و داستان‌هایی حرکت می‌کند که روی پرده سینما دیده می‌شوند.