سه روایت، یک مشکل؛ «زندگی کوچک کوچک»، «جانشین» و «قایق‌سواری در تهران» در دام شعارزدگی

فرهنگ و هنر -

سه روایت، یک مشکل؛ «زندگی کوچک کوچک»، «جانشین» و «قایق‌سواری در تهران» در دام شعارزدگی

منتشر شده در تاریخ یکشنبه 19 بهمن 1404 ساعت 17:51

کد خبر : 35044

«زندگی کوچک کوچک»، «جانشین» و «قایق‌سواری در تهران» سه فیلمی به نظر می‌رسند که نه در ژانر مشترکند، نه در حال‌وهوا و نه حتی در دغدغه‌های ظاهری سازندگانشان اما تماشای این سه اثر، رشتۀ نامرئی اما قدرتمندی را آشکار می‌کند که آنها را به هم پیوند می‌زند: گیر افتادن در دام شعارزدگی و از دست دادن گوهر اصیلِ قصه‌گویی.

به گزارش ایرنا، در هشتمین روز جشنواره فیلم فجر سه فیلم زندگی کوچک کوچک از امیرحسین ثقفی، جانشین از مهدی شامحمدی و قایق سواری در تهران از رسول صدرعاملی به نمایش درآمدند.در ادامه تحلیل و ارائه نکات مثبت و منفی فیلمها از نظر خواهد گذشت:

غرق در جهان خود

امیرحسین ثقفی با پافشاری بر ساخت جهان سینمایی شخصی و مستقل از موج‌ها، سفارش‌ها و فشارهای تجاری رایج، حرکتی قابل احترام در سینمای ایران انجام داده است. این استقلال هنری و وفاداری به دغدغه‌های ذهنی و زیبایی‌شناسی خاص خود، نقطه قوت اصلی رویکرد اوست.

با این حال، مسئله هنگامی آغاز می‌شود که این غرق‌شدن در جهان درونی، به بهای نادیده گرفتن کامل مخاطب عام تمام می‌شود. فیلم‌های او، با وجود داشتن قاب‌های چشمنواز، لوکیشن‌های بکر و رنگ‌وبویی از سینمای هنری اروپا، اغلب در دام شکلی از تجربه‌گرایی محض افتاده‌اند که هرگونه ارتباط روایی با مخاطب غیرمتخصص را دشوار می‌سازد. این پارادوکس در فیلم اخیر او با انتخاب قهرمان نوجوان آشکارتر شده است: زندگی کوچک کوچک با محوریت نوجوان که به دلیل فرم ایستا، پرداختی انتزاعی و فاصله عاطفی، احتمالاً برای همان گروه سنی هدف نیز چندان جذاب و قابل ارتباط نیست.

ثقفی میان قصه‌گویی، تصویرگرایی صرف و تمایل به ارائه بیانی مدرن و روشنفکرانه در نوسان است. این آشفتگی و عدم وضوح در هویت و هدف اثر، از یک سو دستاوردهای بصری و صداقت هنری او را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد و از سوی دیگر، آینده چنین سینمای شخصی‌محور و گسسته از مخاطب را در بستر بحران‌زده صنعت سینمای ایران، مبهم و غیرقابل پیگیری می‌کند. پرسش نهایی این است: آیا چنین آثاری جز در حلقه‌های بسیار محدود جشنواره‌ای و منتقدان، مجالی برای بقا و تأثیرگذاری خواهند یافت؟

شهیدی بدون چهره

فیلم «جانشین» دومین اثر مهدی شامحمدی، متأسفانه اشتباهات فیلم اول او «مجنون» را تکرار کرده است. ساختار فیلم تخت، یکنواخت و فاقد کشش دراماتیک لازم برای جذب مخاطب امروزی است که از کلیشه‌های جنگی خسته شده. فیلم با استناد به مستندات تاریخی سعی در تصویر کردن شهید حسین املاکی دارد، اما در عمل تنها به نمایش صحنه‌های نظامی و دیالوگ‌های شعارگونه اکتفا می‌کند و از ترسیم عمق انسانی این شخصیت ناتوان است.

شخصیت اصلی فیلم در سطحی‌ترین شکل ممکن ارائه شده، به‌طوری که پس از دو ساعت تماشا، هیچ ویژگی متمایز یا به یادماندنی از او در ذهن مخاطب باقی نمی‌ماند. ضعف اصلی فیلم در تقابل آشکار بین بخش‌های جنگی و خانوادگی آن است. هرگاه فیلم به فضای جنگ بازمی‌گردد، تا حدی گیرایی دارد، اما به محض پرداختن به زندگی شخصی و خانوادگی شهید، به شدت افت می‌کند. این ناهماهنگی نشان می‌دهد کارگردان در ساخت صحنه‌های اکشن توانمندتر است، اما در خلق رابطه‌های انسانی و درام روزمره عمیقاً ناتوان است.

در بخش بازیگری، آرمان درویش با وجود شمایل متفاوت، به دلیل شخصیت‌پردازی ضعیف و محدودیت‌های بازیگری نتوانسته نقش را به خوبی ایفا کند. در مقابل، شکیب شجره در نقشی فرعی، درخششی قابل توجه دارد و تحول شخصیتش را با ظرافت به تصویر کشیده است.

در نهایت، «جانشین» فرصتی را برای خلق اثری ماندگار از سینمای دفاع مقدس از دست داده است. این فیلم بیشتر به یک اثر تبلیغاتی شبیه است تا روایتی انسانی و تأثیرگذار از زندگی یک شهید. تا زمانی که سینمای جنگ ایران نتواند از کلیشه‌های تکراری فراتر رود و به عمق احساسات و پیچیدگی‌های انسانی شخصیت‌هایش بپردازد، در جذب مخاطب عام ناکام خواهد ماند.

قایق‌سواری در تبلیغات

فیلم «قایق‌سواری در تهران» اثر رسول صدرعاملی، گامی به عقب در کارنامه این کارگردان با سابقه محسوب می‌شود. این اثر فانتزی شهری، به جای ارائه روایتی جذاب، از همان آغاز در دام سطحی نگری و شعارزدگی گرفتار می‌آید و هرگز از این فضای تصنعی رها نمی‌شود. یکسوم پایانی فیلم آشکارا نشان از سقوط آزاد کارگردانی و از دست رفتن کنترل اثر دارد.

مشکل اصلی فیلم، اسپانسری شهرداری تهران و تبلیغ مستقیم و سنگین آن است. این مداخله تا حدی است که مرز بین سینما و تبلیغات شهری محو شده و فیلم به یک بیلبورد متحرک برای نمایش اجباری زیبایی‌های شهر تقلیل یافته است. حتی در نقطه اوج داستان، شاهد دیالوگ‌های شعاری درباره دلتنگی برای تهران هستیم که باورپذیری اثر را به کلی تخریب می‌کند.

در بخش اجرا نیز فیلم با ضعف‌های جدی روبروست. فضای فانتزی به جای خلق جذابیت، به امری لوس و فاقد منطق درونی تبدیل شده است. بازی قاسم خانی حضوری خودبزرگ‌بینانه و کنترل‌نشده دارد و سحر دولتشاهی نقش‌آفرینی کاملاً تکراری ارائه می‌دهد که اوج آن در سکانسی غیرطبیعی و فریادهای بی‌تناسب بر سر امین حیایی نمود می‌یابد. در این میان، فقط بازی متفاوت و باورپذیر امین حیایی نقطه روشن محدود فیلم است.

در مجموع، «قایق‌سواری در تهران» نمونه‌ای از همکاری نادرست نهادهای شهری و سینماست که در آن استقلال هنری قربانی حمایت مالی شده است. صدرعاملی نه تنها نتوانسته معیارهای آثار قبلی خود را حفظ کند، بلکه اثری خلق کرده که فاقد روح سینمایی است و بیشتر به یک آگهی تبلیغاتی بلندمدت شبیه است.